TRANSGENİK GIDALAR, YARARLARI VE ZARARLARI

son günlerde günlük hayatımızda çok sık karşılaştığımız, bebek mamalarına kadar giren  transgenik gıdalar nedir ? nasıl transgeni yapılır ve en önemlisi bu gıdaların sağlığımız için ne gibi avantaj ve dezavantajı vardır?
transgeni  ;  herhangi bir canlıya hücre dışından uygulanan genetik tekniklerle yabancı bir kaynaktan gen aktarımı yapılmasıdır. transgenik organizma ise kendisine dışarıdan gen aktarımı yapılmış organizmadır.
 
Transgenide amaç nedir?

Bitkilerin hastalık ve zararlılara karşı dirençli olmasını sağlamak.

*Artan dünya nüfusu için gerekli besin ihtiyacını karşılayabilmek.

*Daha ucuza daha iyi bir yaşam kalitesi sunabilecek ürünler elde etmek.

*Gelir düzeyi düşük ülkelere yeterli besin temin etmek 

 

Her canlıdan transgeni yapılabilir mi
 

Bir canlıdan transgeni yapılabilmesi için

1-Üreme yeteneğinde olması.

2-Bölünebilme ya da çoğalma yeteneğinde olması.

3-Genetik materyalinin aktarılma yeteneğine sahip olması.

4- Kendi sınıfına ait olmayan bir geni taşıyor olması.

5- Söz konusu yabancı genin doğal süreçler dışında o organizmaya aktarılması


 bitki nasıl Transgenik yapılır

gen klonlanması

 


Bitkiye gen transferi yapılır?

 Yabancı nükleik asit molekülünün hücreye girişi.

      Genoma bağlanması.

      Gen aktarımının yapılması.


 

 

Bitki büyütülür

 

 Kullanılan teknolojiler

  İndirect gen  transferi

*Agrobacterium tumefaciens

  Direct gen transferi

*protoplastlara gen aktarımı

*hücre ve dokulara gen aktarımı


Piyasada bulunan genetiği değiştirilmiş bitkiler

Ayçiçeği, kolza, karnıbahar, domates , şeker pancarı, mısır , soya , buğday , patatas, lahana , şeker kamışı, çeltik, yonca, biber.Biber

       
Pazarda transgenikler

Uzun raf ömrüne sahip domates                                               

 Yararları

n      Gd domates uzun süre taze kalması nedeniyle toplanmadan önce güneşte olgunlaşabilir ve domates daha lezzetlidir.

n      Gd domates daha uzun nakil süresine sahiptir.

n      Bu aynı anda hasat etme avantajı da sağlar.

 Zararları

n      Gd domatese gen transferi yapılırken antibiyotiğe dayanıklı genlerin de transferi yapılmıştır.Bu sebeple enfeksiyonlara karşı kullanılan antibiyotikler bu bitkilerde işe yaramamaktadır.

 Zararlılara dayanıklı mısır (Bt mısır)

 
Bt mısır insectisite dayanıklı bir mısırdır.Çünkü böcek öldürücü gen bitkiye Bacillus thuringiensis bakterisinden aktarılmıştı

    
Yararları

 n      Çiftçi böcekleri öldürmek için insectisit kullanma gereği duymaz.

 Zararları

 n      Bu tip GD mısır böcek üzerinde bir süre zehirli olacaktır .Fakat böcek zaman içinde bu zehre dayanıklı hale gelecektir.

n      Bunun yanında kelebek gibi canlılara da zararı büyüktür. Amerikada çok fazla kullanılan BT geni kral kelebekler üzerinde ölümcül etkilere sahiptirler.

 
Herbisite dayanıklı mısır



Tüketici için açık bir faydası bulunmamakta .Fakat çiftçi daha az ilaç kullanacak ve çevreyi daha az kirletecek.

   Kısa süreli olan yararları az masraf, yüksek verim ,iyi bir bitki

 Zararları

 n      Genetiği değiştirilmiş bitkiye ait polenler ile otlar tozlaştığında doğal bitkiler gen transferi olabilir ve dayanıklılık kazanılabilir.

      

 n      Altın pirinç: Vitamin A miktarı arttırılmış

 n      Transgen:Üç enzim yolu

 
Altın pirinç


Vitamin A eksikliği başlıca bir sağlık problemidir.

Körlüğe neden olur,diyare ve kızamığın şiddetini etkiler vb…

Dünya üzerinde 100 milyondan fazla çocuk bu nedenle acı çekmektedir.

Birçok ülke vitamin hapı verme alt yapısına sahip değildir.

Bu amaçla çok tüketilen bitkilerde vitamin A miktarını arttırmak son derece caziptir.

Altın pirinç yüksek oranda A vitamini içeren gd bir bitkidir.Daha doğru olarak bitki A-VİT dönüşen beta karoten ihtiva eder.Böylece bitkiyi tüketen kişi daha fazla A vitamini alır.

Beta-karoten havuçtaki turuncu rengi verir ve gd pirincin renginin sebebi budur.

Altın pirinç yapmak için beta-karotene ikisi nergisten bir de bakteriden olmak üzere üç yeni gen ilave edilir.                                                                                                                       


Yararları

 Pirinç gelişmekte olan ülkelerde halkın çok tükettiği bir gıdadır.Bu üklelerin beslenmeleri yetersiz olduğundan gereken miktarda vitamin ve mineral alamazlar.Bu sebeble birçok insan ya ölmekte ya da kör olmaktadır.Altın pirinç ile beslenen halk ise daha fazla vitamin aldığından bu risk ortadan kalkar.   

 Zararları

 Gelişmekte olan ülkelerde fakir halkın zengin gelişmiş ülkelere bağımlı kalacağı korkusu vardır.Genellikle batıda  gd bitki üretimi ve pazarlamasını yapan ülkeler çok büyük şirketlerdir.Bu büyük şirketler kısır bitki yaparak takip eden yıl içinde çiftçinin tohum almasını engellerler.Bu da yeniden aynı ürünü alma zorunluluğu demektir.    Bazı gd karşıtları altın pirinci üreten şirketlerin kar ederek diğer gd bitkileri geliştirmesinden korkarlar.Bu şirketlerin daha birçok gd bitkiyi geliştireceği ve bunları sahipleneceği düşünülmektedir.


Altın karnabahar ?
Altın gıdalar ?

n      Önce altın pirinç şimdi de altın karnabahar üretildi .         Lu ve arkadaşları B-karotenin toplanmasını destekleyen spontan mutant ORANGE (or) genini belirlediler.

 
               Yenilebilir aşı

n      Patojen protein genine sahip transgenik  bitki üretilir.

n      Patates muz ve domates hedef bitkilerdir.

n      İnsanlar bu bitkileri yer.

n      Vücut patojen proteinine karşı antikor üretir.

n      İnsanda patojene karşı bağışıklık gelişir.

Örnek: diyare sarılık kızamık

 

Kaynaklar

n      Özcan ,S. Gürel, E. Babaoğlu, M. (2001) Bitki Biyoteknolojisi, Genetik Mühendisliği ve  Uygulamaları. S.Ü. Vakfı Yayınları.

www.vegetaryen.net

 

 

Yorum Yaz